برای مشاوره با پزشکان کلیک کنید
;
دمانس یا زوال عقل یک بیماری نیست. بلکه اصطلاحی است که برای توضیح گروهی از علائم که بر حافظه، تفکر و توانایی های اجتماعی فرد تاثیر گذاشته و باعث اختلال در فعالیت های روزانه وی می شود، استفاده می گردد.
اگرچه دمانس عموما شامل از دست دادن حافظه است اما از دست دادن حافظه علل متعددی دارد. بنابراین از دست دادن حافظه به تنهایی به معنای این نیست که دمانس دارید.
بیماری آلزایمر شایع ترین عامل دمانس پیشرفته در مسن سالان است اما دمانس علل زیادی دارد.
علائم دمانس بسته به علت آن متنوع هستند اما علائم شایع شامل موارد زیر است:
 

تغییرات شناختی

  • از دست دادن حافظه که معمولا توسط همسر یا شخص دیگری مورد توجه قرار می گیرد
  • مشکل برقراری ارتباط یا پیدا کردن کلمات
  • اشکال در استدلال کردن یا حل مساله
  • اشکال در انجام وظایف پیچیده و سخت
  • اشکال در برنامه ریزی و سازمان دهی
  • اشکال در هماهنگی اعضا و کارهای حرکتی
  • گیجی و گم گشتگی
 

تغییرات روانی

  • تغییرات شخصیتی
  • افسردگی
  • اضطراب
  • رفتار نامناسب
  • پارانویا
  • تحریک
  • توهم
دمانس باعث آسیب سلول های عصبی در مغز می شود و می تواند در نواحی مختلفی از مغز اتفاق بیفتد. دمانس بسته به اینکه کدام ناحیه از مغز تحت تاثیر قرار گرفته باشد اثرات مختلفی بر روی افراد دارد.
طبقه بندی دمانس ها بر اساس اشتراکات آنهاست، مثلا قسمتی از مغز که تحت تاثیر قرار گرفته یا اینکه با گذشت زمان بدتر می شود یا خیر (دمانس پیش رونده). برخی دمانس ها، مثل آنهایی که در اثر واکنش به یک دارو یا کمبود ویتامین ایجاد شده اند، ممکن است با درمان بهتر شوند.

 

دمانس های پیش رونده

انواعی از دمانس که پیشرفت کرده و قابل برگشت نیستند:
  • بیماری آلزایمر: شایع ترین علت دمانس، بیماری آلزایمر است که در افراد 65 سال به بالا رخ می دهد. اگرچه علت آلزایمر مشخص نیست اما اغلب در مغز مبتلایان به آلزایمر پلاک ها و تنگل هایی پیدا می شود. پلاک ها انبوهی از پروتئین هایی بنام بتا آمیلوئید و تنگل ها، فیبرهای پیچ خورده ای هستند که از پروتئین تاو ساخته شده اند. فاکتورهای ژنتیکی خاص ممکن است احتمال ابتلا به آلزایمر را در افراد بالا ببرد.
  • دمانس عروقی: دومین عامل شایع دمانس، مربوط به کاهش جریان خون در مغز است که در اثر تشکیل لخته خونی یا بسته شدن نسبی عروق خون رسان به مغز رخ می‌دهد، به همین دلیل به نام دمانس عروقی نامیده می‌شود. این انسدادها ممکن است باعث سکته مغزی هم بشوند و به دنبال آن، کاهش عملکرد اجرایی فرد، مثلا مشکل در برنامه‌ریزی و سازماندهی ایجاد شود.
  • دمانس اجسام لوی: اجسام لوی، توده‌هایی از پروتئن به نام آلفا ـ سینوکلئین (alphasynuclein) است که در ناحیه لایه رویی مغز تجمع پیدا می‌کنند. به دنبال این تجمع، از دست دادن حافظه و دشواری در فکر کردن، مشابه آنچه در بیماری آلزایمر دیده می‌شود، رخ می‌دهد (اینکه داشتن یا نداشتن دمانس اجسام لوی خطر خودکشی را بیشتر می‌کند، مورد بحث است). دمانس اجسام لوی متفاوت با آلزایمر است و اغلب باعث اختلال خواب، توهم و سفتی عضلات فرد مبتلا می‌شود، مانند آنچه در بیماری پارکینسون دیده می‌شود. همچنین اغلب توانایی مغز برای تفسیر آنچه دیده می‌شود، کاهش می‌یابد. این بیماران ممکن است هنگام رانندگی گم شوند؛ زیرا مکان‌هایی که قبلا برایشان آشنا بوده، حالا دیگر آشنا نیست. با پیشرفت دمانس، آنها شاید حتی نتوانند اتاق خود را در منزلشان پیدا کنند. درمان وضعیت دمانس اجسام لوی مشکل است، زیرا به‌طور مثال، درمان‌هایی که برای توهم بیمار داده می‌شود، ممکن است علایم شبیه بیماری پارکینسون را بدتر کنند و درمان‌هایی که برای درمان علایم فیزیکی تجویز می‌شوند، می‌توانند باعث بدتر شدن مشکلات شناختی شوند.
  • دمانس پیشانی گیجگاهی: این گروه از دمانس، همانطور که از نامشان برمی‌آید، با انحطاط سلول‌های عصبی در لوب‌های پیشانی (که پشت پیشانی قرار گرفته) یا گیجگاهی (که پشت گوش‌ها قرار دارد) مغز مشخص می‌شود. این نوع دمانس که 10 درصد از کل موارد ابتلا به دمانس را تشکیل می‌دهند، در مغزهای افراد مختلف، متفاوت به نظر می‌رسد، اما اغلب باعث تغییراتی در مهارت‌های شخصیتی، رفتاری و ارتباطی فرد مبتلا می‌شود. به‌طور مثال، فرد بیمار می‌تواند رفتارهای تکانشی از خود نشان دهد و به‌طور غیرمشخصی، بدون مشورت با همسر خود، شروع به خریدهای زیادی کند. در واقع، فرد مبتلا نسبت به وضعیت قبل از بیماری، آنقدر تغییر میک‌ند که عملکرد شغلی یا ارتباط‌های اجتماعی‌اش دستخوش تغییرات بی‌شماری می‌شود.
  • دمانس مخلوط: مطالعات اوتوپسی مغز در افراد 80 سال به بالا که دمانس داشتند نشان داد که بسیاری از آنها ترکیبی از دمانس عروقی، بیماری آلزایمر و دمانس اجسام لوی را نشان می دهند. مطالعات در حال بررسی این مطلب هستند که داشتن دمانس مخلوط چگونه علائم و درمان را تحت تاثیر قرار می دهد.
 

سایر اختلالات که با دمانس در ارتباط است

  • بیماری پارکینسون: زمانی که همان توده‌هایی از پروتئین به نام آلفا ـ سینوکلئین (alpha-synuclein) که در دمانس اجسام لوی وجود دارند، در قسمت دیگری از مغز تجمع پیدا کنند، به سلول‌های عصبی تولید کننده دوپامین صدمه می‌رسانند. این صدمات منجر به مشکلات شاخص حرکتی می‌شود که مختص بیماری پارکینسون است، مانند لرزش و آهسته شدن حرکات. همچنین دمانسی که نهایتا در این بیماری دیده می‌شود، مشابه آن چیزی است که در دمانس اجسام لوی دیده می‌شود. گاهی بین 50 تا 80 درصد افراد مبتلا به پارکینسون، دچار دمانس بیماری پارکینسون می‌شوند. فاصله زمانی میان بروز مشکلات حرکتی تا اختلالات حافظه در بیماری پارکینسون از فردی به فرد دیگر متغیر است. به‌طور کلی، اگر فردی مبتلا به این بیماری باشد، حداقل چند سالی طول می‌کشد تا اختلالات حافظه‌ای هم هویدا شوند. البته مواردی هم هستند که در همان زمان تشخیص اولیه، مبتلا به دمانس بیماری پارکینسون هستند. اگر تغییرات شناختی پیش یا در طول سال اول بروز علایم جسمانی خود را نشان دهند، تشخیص به جای دمانس اجسام لوی می‌نشیند.
  • بیماری هانتینگتون: این بیماری ناشی از یک جهش ژنتیکی است و باعث می شود سلول های عصبی خاصی در مغز و نخاع از بین بروند. علائم شامل نقص شدید در توانایی فکر کردن که در حدود سنین 30 یا 40 سالگی رخ می دهد.
  • ضربه سر: این وضعیت در اثر ضربات تکراری به سر در افرادی چون بوکسورها، فوتبالیست ها یا سربازان دیده می شود. بسته به اینکه کدام بخش از مغز آسیب دیده باشد می تواند علائم دمانس را موجب شود از جمله افسردگی، از دست دادن حافظه، حرکات ناهماهنگ و اختلال تکلم بعلاوه حرکات کند، لرزش و سفتی (پارکینسون). علائم ممکن است تا سال ها پس از وقوع ضربه، خود را نشان ندهند.
  • کروتسفلد جاکوب: این اختلال نادر مغزی در افرادی بدون عوامل خطر شناخته شده، اتفاق می افتد. این وضعیت ممکن است در نتیجه شکلی غیرطبیعی از یک پروتئین باشد. این بیماری می تواند ارثی باشد یا ناشی از قرار گرفتن در معرض مغز یا بافت عصبی ناسالم ایجاد گردد. علائم این بیماری کشنده معمولا در حدود سنین 60 سالگی ظاهر می شود.

بیماری های شبیه به دمانس که می توانند معکوس شوند

برخی علل دمانس یا علائم شبیه به دمانس می توانند با درمان معکوس شوند.
  • عفونت ها و اختلالات ایمنی: علائم شبیه به دمانس ممکن است ناشی از تب یا سایر عوارض جانبی تلاش بدن برای مبارزه با عفونت باشد. بیماری هایی چون مالتیپل اسکلروزیس که ناشی از سیستم ایمنی بدن است که به سلول های عصبی حمله می کند، می تواند باعث دمانس گردد.
  • مشکلات سوخت و ساز و اختلالات غدد درون ریز: افرادی که مشکلات تیروئیدی، قند خون پایین (هیپوگلیسمی)، سدیم یا کلسیم خیلی کم یا خیلی زیاد یا عدم توانایی در جذب ویتامین ب12 دارند می توانند علائم شبیه به دمانس یا دیگر تغییرات شخصیتی را توسعه دهند.
  • کمبودهای تغذیه ای: ننوشیدن کافی آب (دهیدراته شدن)، عدم دریافت کافی تیامین (ویتامین ب1) که در افراد الکلی شایع است و دریافت نکردن کافی ویتامین ب6 و ب12 در رژیم غذایی می تواند علائمی شبیه به دمانس را ایجاد کند.
  • واکنش به داروها: واکنش به یک دارو یا برهمکنش چند داروی مختلف می تواند علائمی شبیه به دمانس ایجاد کند.
  • هماتوم ساب دورال: خونریزی بین سطح مغز و پوشش مغز که در مسن سالان پس از زمین خوردن شایع است می تواند علائمی شبیه به دمانس ایجاد کند.
  • مسمومیت: افرادی که در معرض فلزات سنگین قرار می گیرند مثل سرب و دیگر سموم مثل آفت کش ها، بعلاوه مصرف الکل یا مواد مخدر ممکن است علائمی شبیه به دمانس را نشان دهند.
  • تومور مغزی: در موارد نادر، دمانس ممکن است ناشی از تومورهای مغزی باشد.
  • آنوکسیا: این بیماری که به نام هیپوکسیا نیز خوانده می شود، وقتی اتفاق می افتد که بافت های بدن به اندازه کافی اکسیژن دریافت نکنند. آسم، حمله قلبی، مسمومیت با مونوکسید کربن یا دیگر بیماری ها می توانند عامل آنوکسیا باشند.
  • هیدروسفالی با فشار طبیعی: این بیماری که در اثر بزرگ شدن بطن ها در مغز ایجاد می گردد می تواند باعث اشکال در راه رفتن، ادرار کردن و از دست دادن حافظه شود.

عوامل خطر

بسیاری از عوامل می تواند منجر به دمانس شود. برخی فاکتورها مثل سن قابل تغییر نیستند. اما برخی دیگر می توانند کنترل شوند و شانس ابتلا به دمانس را در فرد کاهش دهند.
عوامل خطری که نمی توانند تغییر کنند
  • سن: خطر دمانس با افزایش سن بالا می رود، بخصوص پس از 65 سالگی. بااینحال، اینطور نیست که هرکسی با افزایش سن به دمانس مبتلا شود و دمانس می تواند در افراد جوان هم اتفاق بیفتد.
  • سابقه خانوادگی: سابقه خانوداگی دمانس شما را در معرض خطر بالای ابتلا قرار می دهد. بااینحال، بسیاری از کسانی که سابقه خانوادگی دمانس دارند هرگز علائم این بیماری را نشان نمی دهند و برعکس بسیاری از مبتلایان به دمانس اصلا سابقه خانوادگی ندارند. تست هایی وجود دارد که مشخص می کنند آیا جهش های ژنتیکی خاص در شما هست؟
  • سندرم داون: بسیاری از مبتلایات به سندرم داون، در میانسالی علائم زودرس آلزایمر را نشان می دهند.
  • نقص شناختی خفیف: نقص شناختی خفیف باعث اشکالاتی در حافظه می شود اما بدون از دست دادن عملکردهای روزانه. این وضعیت، فرد را در خطر بالای دمانس قرار می دهد.
 
عوامل خطر قابل تغییر
  • مصرف بالای الکل
  • عوامل قلبی عروقی: فشار خون بالا، کلسترول بالا، تجمع چربی در دیواره های عروق و چاقی
  • افسردگی
  • دیابت
  • سیگار کشیدن
  • آپنه خواب
اولین قدم در مسیر آزمایش‌های مربوط به کارکردِ حافظه و سلامت شناختی، سؤالات و انجام وظایف استاندارد است. پرسش درباره اطلاعاتی که هر فرد بزرگسالی باید آنها را بداند، به پزشک این هشدار را می‌دهد که آیا احتمال وجود زوال عقل هست یا خیر و جهت تصمیم‌گیری برای آزمایش‌های بعدی کمک می‌کند. آزمایشِ دانش کلمات ساده و آزمایش‌های ترسیمی نیز در کنار سؤالات حافظه مد نظر هستند.
 

آزمایش‌های شناختی

امروزه آزمایش‌های شناختی به طور گسترده استفاده شده و به عنوان روش قابل اطمینان برای هشدار زوال عقل مطرح هستند. این روش‌ها از زمانی که در دهه 70 میلادی ابداع شده‌اند، تغییر چندانی نکرده‌اند. سؤالات ساده‌ای که استفاده می‌شوند به‌طور عمده از سری سؤالاتی نشأت می‌گیرند که در سال 1972 توسط پروفسور هنری هادکینسون طراحی شدند. پروفسور هادکینسون در آن زمان در دانشگاه لندن به عنوان متخصص در زمینه طب کهنسالان مشغول به کار بود.
تحقیق پروفسور هادکینسون 10 سوال مؤثر را از بین 26 سوأل برای غربال‌گری افراد کهنسال با وضعیت ذهنی آشفته شناسایی کرده است. این پرسشنامه که یکی از رایج‌ترین ابزارهای تشخیصی زوال عقل برای پزشکان خانواده است، به عنوان آزمون کوتاه امتیازدهی ذهنی (AMTS) شناخته می‌شود.
آزمون کوتاه امتیازدهی ذهنی 10 سوال دارد:
  1. چند سالتان است؟
  2. الان ساعت حدودا چند است؟
  3. آدرسی را که به شما می‌دهم در انتهای آزمون تکرار کنید (مثلا خیابان غربی پلاک 42).
  4. الان چه سالی است؟
  5. اسم شهری که در آن هستیم چیست؟
  6. آیا می‌توانید اسم دو نفر از حاضرین را ببرید (مثلا اعضای خانواده، پزشکان یا پرستاران)؟
  7. تاریخ تولد شما چیست؟
  8. جنگ جهانی اول در چه سالی شروع شد؟ (و یا دیگر تاریخ‌های مشهور در گذشته که می‌توانند استفاده شوند.)
  9. اسم رئیس جمهور/ نخست وزیر/ پادشاه را بگویید.
  10. از 20 تا 1 را برعکس بشمارید.
هر پاسخ صحیح یک امتیاز دارد. امتیاز نهایی هفت یا بیشتر نشان‌دهنده کارکرد سالم مغز است درحالی‌که به دست آوردن شش امتیاز یا کمتر نوع اختلال شناختی را پیشنهاد می‌کند.
مرگ سلول‌های مغزی غیرقابل بازگشت است و هیچ روشی برای درمان یا متوقف کردن عامل ایجاد کننده علائم زوال مغز وجود ندارد. در بیماری‌هایی از قبیل آلزایمر به‌جای درمان عامل زمینه‌ای بیشتر بر مراقبت از بیمار و درمان علائم بیماری تمرکز می‌شود. علائم بیماری آلزایمر می‌توانند با استفاده از داروها تقلیل یابند تا کیفیت زندگی بیمار بهبود پیدا کند. چهار دارو در گروهی که مهارکنندگان کلین‌استراز نامیده می‌شود، وجود دارند که برای این منظور در ایالات متحده مورد تأیید قرار گرفته‌اند:
  • دنپزیل (با نام تجاری آریسپت)،
  • آلانتامین (رمینیل)،
  • ریواستیگمین (اکسلن)،
  • تکرین (کگنکس).

پزشکان زیر در درمان این بیماری می توانند کمکتان کنند

مقاله های مرتبط با این بیمارینمایش آرشیو

    • عوامل عجیب و غریب زوال عقل۱۳۹۷/۰۱/۱۵

      پیش‌تر تصور می‌شد که نمی توان از زوال عقل و خصوصا آلزایمر پیشگیری کرد؛ اما با توجه به آمارهای تکان‌دهنده از شمار مبتلایان و بار مالی که این بیماری به بیمار، خانواده‌ و نظام سلامت کشورها تحمیل می‌کند، هزینه‌های بیشتری صرف شناسایی عوامل زوال عقل و راه‌های احتمالی کمک به پیشگیری از این بیماری شده است.
    • ویتامین D به درمان آلزایمر کمک می کند۱۳۹۴/۰۹/۰۲

      پژوهشگران علوم پزشکی در دانشگاه UCLA آمریکا در بررسی‌های خود به این نتیجه رسیده‌اند که ویتامین D3 و امگا‌۳ می‌توانند به پاکسازی پلاک‌های آمیلوئید در بیماری آلزایمر کمک کنند.
    • امگا 3 عملکرد شناختی مغز سالمندان را افزایش می دهد۱۳۹۶/۰۴/۳۱

      اخیراً پژوهشگران نشان داده‌اند که الگوی اسیدهای چرب با چند پیوند دوگانه (PUFA) در خون با یکپارچگی ساختار مغز و توانایی‌های شناختی که در اوایل سالخوردگی کاهش می‌یابد، مرتبط است.
    • آلزایمر در کمین مبتلایان به روزاسه۱۳۹۷/۰۷/۰۱

      نتایج مطالعه ای نشان می دهد مبتلایان به بیماری پوستی «روزاسه» نسبت به کسانی که بیماری التهاب پوست مزمن ندارند بیشتر در معرض ابتلا به آلزایمر هستند.
    • تجمع اوره در مغز عامل زوال عقل است۱۳۹۶/۰۹/۲۶

      طبق نتایج مطالعه جدید، علت اصلی که منجر به آسیب مغز و بیماری هانتینگتون می شود، تشکیل ترکیب سمی اوره است که توسط کبد ایجاد می شود.

مرکز مشاورهنمایش آرشیو

تیرویید

پاسخ توسط محبوبه سادات حسینی ۱۳۹۸/۰۵/۰۶
#4090

محبوبه سادات حسینی

با سلام خیر تاثیری نداره ولی انچه مسلم است این است که بعد از سن چهل سالگی کم بودن ذخیره تخمدانی کاملا طبیعی و قابل انتظار است.

قرمزی پوست،پوست پوست شدن و سوزش و خارش

پاسخ توسط ربابه غیبی ۱۳۹۸/۰۴/۳۱
#4086

ربابه غیبی

سلام شما احتمالا اگزماى سبوره دارید. اما بهتر است از نزدیک ویزیت شوید

گرفتن پا

پاسخ توسط الهه دولتشاهی ۱۳۹۸/۰۴/۳۰
#4085

الهه دولتشاهی

سلام لطفا سن و داروهای مصرفی خود را ذکر کنید.

آزمایش کلسترول

پاسخ توسط ادمین بهپو ۱۳۹۸/۰۴/۲۴
#4084

ادمین بهپو

سلام. بدون معاینه حضوری و مشاهده شرح حال نمیتوان تصمیم وتشخیصی لحاظ کرد. بهتراست شما با یک پزشک مشورت کنید.