آیا با مصرف یک قرص می‌توان از حافظه محافظت کرد؟

مکمل هایی در بازار دارویی وجود دارد که ادعا می کنند به بهبود حافظه و افزایش تمرکز کمک می کنند و مانع بروز آلزایمر می شوند. آیا این محصولات واقعاً مؤثرند؟ پاسخ اغلب روشن نیست.

«بهبود حافظه»، «افزایش تمرکز»؛ این‌ها تنها برخی از ادعاهایی است که ممکن است روی مکمل‌هایی ببینید که ۲۵ درصد از افراد بالای ۵۰ سال برای حفظ سلامت مغز خود مصرف می‌کنند. آیا این محصولات واقعاً مؤثرند؟ پاسخ اغلب روشن نیست، زیرا سازمان های غذا و دارو، تولید کنندگان را ملزم به اثبات اثربخشی این مکمل‌ها نمی‌کند، مشروط بر اینکه ادعایی درباره درمان یا پیشگیری از بیماری‌های خاص مطرح نکنند. در اینجا به آنچه متخصصان درباره برخی از این محصولات محبوب می‌دانند (و نمی‌دانند) می‌پردازیم.

ویتامین‌های گروه B

ویتامین‌های گروه B، مانند B6، B12 و B9 (اسید فولیک)، همگی در سلامت مغز نقش دارند. با این حال، مگر در مواردی که دچار کمبود این ویتامین‌ها باشید یا باردار باشید (مصرف اسید فولیک برای پیشگیری از نقایص مادرزادی ضروری است)، بعید است که مصرف مکمل فایده‌ای داشته باشد. اگر در معرض خطر بالای ابتلا به آلزایمر هستید، با پزشک خود مشورت کنید. نتایج پژوهش‌ها درباره تأثیر مکمل‌های ویتامین B بر تقویت توانایی‌های شناختی قطعی نیست؛ بنابراین برای حفظ هوشیاری و سلامت ذهن، بهتر است بر منابع غذایی مانند سبزیجات برگ‌سبز تکیه کنید.

کافئین

مصرف قرص‌ها و پودرهای کافئین ایده مناسبی نیست، زیرا مصرف بیش‌ازحد آن‌ها خطراتی به همراه دارد. با این حال، می‌توانید با خیال راحت از نوشیدن قهوه لذت ببرید، مشروط بر اینکه کیفیت خوابتان را مختل نکند یا باعث ایجاد حالت بی‌قراری و لرزش در شما نشود. حتی ممکن است مصرف آن برای مغز مفید باشد؛ کافئین یک ماده محرک است که به هوشیاری و سرزندگی شما کمک می‌کند و با مسدود کردن گیرنده‌های مغزیِ ماده‌ای شیمیایی به نام «آدنوزین»، سطح انرژی را افزایش می‌دهد.

ال-تیانین

به نظر می‌رسد ال-تیانین، که یک اسید آمینه طبیعی است، پتانسیل بهبود عملکرد ذهنی را دارد؛ به‌ویژه زمانی که با کافئین ترکیب شود. با این حال، بیشتر مطالعات انجام‌شده در این زمینه مقیاس کوچکی داشته‌اند؛ برای نمونه، مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۹ که تنها شامل ۳۰ شرکت‌کننده بود. تا زمانی که تحقیقات بیشتری صورت گیرد، نوشیدن چای سبز گزینه‌ای مطمئن تر محسوب می‌شود؛ زیرا این چای به‌طور طبیعی حاوی ال-تیانین و کافئین است و همچنین سرشار از آنتی‌اکسیدان‌هایی است که می‌توانند به روش‌های دیگر به سلامت جسمی و ذهنی شما کمک کنند.

امگا 3

رژیم غذایی سنتی مدیترانه ای که شامل ماهی های غنی از امگا 3 است، با کاهش خطر زوال عقل مرتبط است. اما آیا مکمل های امگا 3 می توانند کمک کننده باشند؟ تاکنون، مطالعات بزرگ این را ثابت نکرده است. یک استثنای احتمالی: یک بررسی در سال 2017 است که نشان می‌دهد افراد مبتلا به جهش ژن APOE4 که با آلزایمر مرتبط است، اگر مصرف مکمل‌ها را زودتر شروع کنند، ممکن است سود ببرند.

ویتامین E

این آنتی‌اکسیدان با رادیکال‌های آزاد، از جمله آن‌هایی که ممکن است به سلول‌های مغز آسیب برسانند، مقابله می‌کند. با این حال، مطالعات گسترده‌ای که با هدف بررسی نقش مکمل‌های ویتامین E در پیشگیری از زوال عقل انجام شده‌اند، نتایج چشمگیری به همراه نداشته‌اند؛ هرچند دست‌کم یک مطالعه نشان داده است که این مکمل‌ها ممکن است روند تشدید بیماری آلزایمر را در افراد مبتلا به آن کند کنند. در حال حاضر، متخصصان توصیه می‌کنند که اکثر افراد سالم، منابع غذایی نظیر مغزها، دانه‌ها و روغن‌های گیاهی را در اولویت قرار دهند.

جینکو بیلوبا

اگرچه جینکو بیلوبا یکی از ارکان اصلی طب سنتی چین است، اما تحقیقات جدید نشان داده‌اند که مکمل‌های آن احتمالاً تأثیری در محافظت از حافظه ندارند. با اینکه برخی مطالعات به وجود فواید احتمالی اشاره داشته‌اند، اما دقیق‌ترین و معتبرترین کارآزمایی‌ها — به‌ویژه مطالعه «ارزیابی حافظه با جینکو» (Ginkgo Evaluation Memory study) که شامل ۳۰۰۰ فرد سالمند بود — نشان دادند که مصرف جینکو مانع از بروز زوال عقل نمی‌شود و روند آن را نیز کند نمی‌کند.

جینسینگ

جینسینگ، که اغلب همراه با جینکو مصرف می‌شود، یکی دیگر از مکمل‌های محبوب با منشأ آسیایی است. همانند جینکو، برخی مطالعات نشان داده‌اند که جینسینگ ممکن است تقویت‌کننده‌ای قوی برای عملکرد مغز باشد؛ اما زمانی که دانشمندان بر باکیفیت‌ترین پژوهش‌ها تمرکز کردند، این شواهد تأیید نشدند: بررسی چندین کارآزمایی به این نتیجه رسید که «هیچ مدرک قانع‌کننده‌ای» مبنی بر اینکه جینسینگ از توانایی‌های ذهنی محافظت می‌کند، وجود ندارد.

کورکومین

کورکومین که در زردچوبه یافت می‌شود، به دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی‌اش مورد توجه و تحسین قرار گرفته است. آیا این ماده می‌تواند دلیلی بر پایین‌تر بودن آمار ابتلا به آلزایمر در هند باشد؟ مطالعه‌ای در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس (UCLA) نشان داد افرادی که کورکومین مصرف می‌کردند، در آزمون‌های حافظه عملکرد بهتری داشتند و میزان تجمع پروتئین‌های غیرطبیعی در مغزشان کمتر بود. با این حال، از آنجا که این مطالعه تنها شامل ۴۰ نفر بود و پژوهش‌های دیگر به چنین نتیجه‌ای دست نیافته‌اند، انجام مطالعات بیشتر ضروری است.

CDP کولین

در اروپا، CDP کولین به عنوان مکمل غذایی فروخته نمی‌شود، بلکه دارویی است که با نسخه پزشک عرضه می‌شود. بر اساس بررسی ۱۴ مطالعه توسط پژوهشگران، شواهد قابل‌توجهی وجود دارد که نشان می‌دهد این ماده می‌تواند برای حافظه سالمندانی که از پیش دچار مشکلات حافظه هستند، مفید باشد؛ با این حال، مشخص نیست که آیا مصرف آن می‌تواند از بروز چنین مشکلاتی در افراد سالم نیز پیشگیری کند یا خیر. اگر قصد دارید آن را امتحان کنید، با پزشک خود مشورت نمایید.

در مورد مکمل‌های ترکیبی چطور؟

بسیاری از مکمل‌های تقویت حافظه به صورت تک‌ماده‌ای عرضه نمی‌شوند. اگرچه برخی ترکیبات ممکن است اثرگذاری خوبی در کنار هم داشته باشند، اما بررسی علمی مکمل‌های ترکیبی دشوارتر است و می‌تواند با خطراتی همراه باشد. مکمل‌ها ممکن است عوارض جانبی ایجاد کنند و با افزایش تعداد مکمل‌های مصرفی، این خطر نیز بیشتر می‌شود. تداخل آن‌ها با داروهای تجویزی نیز می‌تواند مخاطره‌آمیز باشد. فهرست تمام داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید (یا قصد مصرف آن‌ها را دارید) با پزشک یا داروساز خود بررسی کنید تا آن‌ها بتوانند شما را از بی‌خطر بودن یا نبودن آن‌ها آگاه سازند.

اول غذا

در حالی که برخی مکمل ها ممکن است در برخی موارد کمک کنند، اکثر افراد سالم برای تیز ماندن حافظه به قرص نیازی ندارند. خوردن یک رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، انواع توت ها، غلات کامل و ماهی (بخش های کلیدی رژیم به اصطلاح MIND) راهی برای حمایت از سلامت مغز با افزایش سن است. فعال ماندن از نظر بدنی، خواب کافی، مراقبت از هر گونه بیماری، حفظ ارتباطات اجتماعی و به چالش کشیدن ذهن خود از طریق یک یادگیرنده مادام العمر نیز می تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند و همچنین برای بقیه بدن شما هم خوب باشد!/