آزمایش زمان پروترومبین، PT چیست؟

اگر به راحتی خونریزی می‌کنید یا دچار کبودی می‌شوید، ممکن است در فاکتورهای انعقادی خود مشکلی داشته باشید. در این شرایط به آزمایش زمان پروترومبین نیاز خواهید داشت که سرعت لخته شدن خون را اندازه‌گیری می‌کند.

وقتی جایی از بدن بریده می‌شود، بدن شما برای اینکه اوضاع از کنترل خارج نشود وارد عمل می‌شود. سلول‌هایی به نام پلاکت‌ها ابتدا به آنجا می‌رسند تا خونریزی را کند کنند. سپس، دسته‌ای از پروتئین‌ها به نام فاکتورهای انعقادی ظاهر می‌شوند. همه آنها با هم ترکیب می‌شوند تا یک توده جامد -لخته خون- تشکیل دهند تا خونریزی را متوقف کنند و شما بتوانید شروع به بهبودی کنید.

این چیزی است که معمولاً اتفاق می‌افتد. اما اگر به راحتی خونریزی می‌کنید یا دچار کبودی می‌شوید، ممکن است در فاکتورهای انعقادی خود مشکلی داشته باشید. در این شرایط به آزمایش زمان پروترومبین نیاز خواهید داشت که سرعت لخته شدن خون را اندازه‌گیری می‌کند. به آن آزمایش PT، پرو تایم یا INR نیز گفته می‌شود. پروترومبین پروتئینی است که توسط کبد تولید می‌شود. این یکی از عوامل متعددی است که در خون وجود دارد و به لخته شدن صحیح آن کمک می‌کند.

آزمایش PT به دنبال چه چیزی است؟

بدن انسان چندین فاکتور انعقادی مختلف تولید می‌کند. مشکلی در هر یک از این فاکتورها -اگر از دست رفته، شکسته شده یا به اندازه کافی وجود نداشته باشند- در صورت تشکیل لخته بر مدت زمان تشکیل آن تأثیر می گذارد.

آزمایش PT مجموعه‌ای از این فاکتورها را بررسی می‌کند تا ببیند چقدر خوب کار می‌کنند. این آزمایش اغلب همراه با آزمایش دیگری به نام آزمایش زمان ترومبوپلاستین نسبی (PTT) انجام می‌شود که مجموعه دیگری از فاکتورها را بررسی می‌کند. این آزمایش‌ها در کنار هم، تصویر کامل‌تری از آنچه در بدن هنگام تشکیل لخته اتفاق می‌افتد، به پزشک می‌دهند.

چه زمانی به آزمایش PT نیاز دارم؟

پزشک ممکن است این آزمایش را برای بررسی اختلال خونریزی تجویز کند. علائم اختلالات خونریزی عبارتند از:

خونریزی یا کبودی آسان
لخته‌های خونی که در مواقعی که نباید تشکیل شوند
وجود خون در مدفوع یا ادرار
لثه‌هایی که به راحتی خونریزی می‌کنند
قاعدگی‌های شدید در زنان
خونریزی بینی
تورم یا درد در مفاصل

اغلب، اگر داروی رقیق‌کننده خون وارفارین مصرف می‌کنید، زمان پروترومبین پایش می‌شود. در این شرایط، زمان پروترومبین به صورت یک نسبت نرمال بین‌المللی که INR نیز نامیده می‌شود، نشان داده می‌شود. آزمایش PT به شما کمک می‌کند تا مطمئن شوید که دوز مناسب دارو را دریافت می‌کنید. در نتیجه از لخته شدن خطرناک خون جلوگیری می کنید، اما همچنان اجازه می دهید خون شما در صورت نیاز لخته شود.

آزمایش زمان پروترومبین همچنین ممکن است برای بررسی بیماری کبد انجام شود. این یکی از آزمایش‌های متعددی است که برای غربالگری افرادی که منتظر پیوند کبد هستند، استفاده می‌شود. این غربالگری - که به عنوان مدلی برای بیماری کبدی در مرحله نهایی شناخته می‌شود و MELD نیز نامیده می‌شود - یک سیستم امتیازدهی برای ارزیابی شدت بیماری مزمن کبد است.

پزشک همچنین ممکن است این آزمایش را برای بررسی موارد زیر پیشنهاد کند:

مشکلات مغز استخوان
برخی سرطان‌ها، مانند لوسمی
مشکلات سیستم ایمنی
کمبود ویتامین K، که بخشی از بسیاری از عوامل لخته شدن است
مشکلات کبدی (کبد شما عوامل لخته شدن را می‌سازد)
لخته شدن طبیعی خون قبل از جراحی

تفسیر نتایج آزمایش PT

نتایج آزمایش زمان پروترومبین را می‌توان به دو روش ارائه داد:

1- برحسب ثانیه

متوسط زمان لخته شدن خون حدود ۱۰ تا ۱۳ ثانیه است. عددی بالاتر از این محدوده به این معنی است که لخته شدن خون بیشتر از حد معمول طول می‌کشد. عددی کمتر از این محدوده به این معنی است که خون سریع‌تر از حد معمول لخته می‌شود.

2- به عنوان INR

این نسبت -که امکان مقایسه آسان‌تر نتایج آزمایش از آزمایشگاه‌های مختلف را فراهم می‌کند- در صورت مصرف داروهای رقیق‌کننده خون استفاده می‌شود.

در افراد بدون بیماری، INR 1/1 یا کمتر طبیعی در نظر گرفته می‌شود. محدوده INR 2 تا 3 معمولاً یک محدوده درمانی مؤثر برای افرادی است که وارفارین را برای شرایط خاص مصرف می‌کنند. این شرایط شامل فیبریلاسیون دهلیزی یا لخته شدن خون در پا یا ریه است. در شرایط خاص، مانند داشتن دریچه قلب مکانیکی، ممکن است به INR کمی بالاتر نیاز باشد.

بالاتر از مقدار طبیعی به این معنی است که خون شما برای لخته شدن به زمان بیشتری نسبت به حالت عادی نیاز دارد و ممکن است نشانه بسیاری از بیماری‌ها، از جمله موارد زیر باشد:

اختلال خونریزی یا لخته شدن
کمبود ویتامین K
کمبود فاکتورهای لخته شدن
بیماری کبد

اگر عدد پایین‌تری داشته باشید، خون شما سریع‌تر از حالت عادی لخته می‌شود که می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

لخته شدن خیلی سریع
مکمل‌هایی که حاوی ویتامین K هستند.
مصرف زیاد غذاهای حاوی ویتامین K، مانند جگر، کلم بروکلی، نخود، چای سبز، کلم پیچ، برگ شلغم و محصولاتی که حاوی سویا هستند.
داروهای حاوی استروژن، مانند قرص‌های ضدبارداری و درمان جایگزینی هورمون.

آیا آزمایش‌های دیگری انجام خواهم داد؟

بستگی به این دارد که پزشک شما به دنبال چه چیزی است. برای مثال، اگر پزشکتان فکر کند که ممکن است مشکل کبدی داشته باشید، احتمالاً آزمایش‌های بیشتری برای بررسی عملکرد کبد انجام خواهد شد.

اگر پزشک احتمال دهد که شما اختلال خونریزی دارید، آزمایش‌هایی برای بررسی آنها انجام خواهید دهید، مانند:

آزمایش PTT
شمارش پلاکت‌ها
آزمایش زمان ترومبین
آزمایش فاکتور فون ویلبراند (به دنبال یک اختلال ژنتیکی است که باعث خونریزی بینی و سایر مشکلات خونریزی می‌شود)/