ترومبوفلبیت چیست؟

ترومبوفلبیت فرآیند التهابی است که باعث تشکیل لخته خون و انسداد یک یا چند رگ، معمولاً در پاها، می‌شود. رگ آسیب‌دیده ممکن است نزدیک سطح پوست (ترومبوفلبیت سطحی) یا در اعماق عضله (ترومبوز ورید عمقی) یا DVT باشد.

ترومبوفلبیت نوعی فلبیت (التهاب ورید) مربوط به ترومبوز (لخته خون) است. این بیماری باعث تشکیل لخته خون و انسداد یک یا چند سیاهرگ، اغلب در پاها، می‌شود. دو نوع ترومبوفلبیت داریم: در ترومبوفلبیت سطحی، رگ نزدیک سطح پوست است. در ترومبوز ورید عمقی یا DVT، رگ در اعماق عضله قرار دارد. DVT خطر مشکلات جدی برای سلامتی را افزایش می‌دهد. هر دو نوع ترومبوفلبیت را می‌توان با داروهای رقیق‌کننده خون درمان کرد.

علل ترومبوفلبیت شامل تروما، جراحی یا عدم فعالیت طولانی مدت است.

ترومبوز ورید عمقی، خطر مشکلات جدی سلامتی را افزایش می‌دهد. معمولاً با داروهای رقیق کننده خون درمان می‌شود. ترومبوفلبیت سطحی نیز گاهی اوقات با داروهای رقیق کننده خون درمان می‌شود.

علائم ترومبوفلبیت چیست؟

علائم ترومبوفلبیت سطحی شامل گرما، حساسیت و درد است. ممکن است قرمزی و تورم داشته باشید و یک طناب قرمز و سفت درست زیر سطح پوست خود ببینید که به لمس حساس است. علائم ترومبوز ورید عمقی شامل تورم، حساسیت و درد در پا است.

علائم و نشانه‌های ترومبوفلبیت سطحی عبارتند از:

گرما، حساسیت و درد در ناحیه آسیب‌دیده
قرمزی و تورم

علائم و نشانه‌های ترومبوز ورید عمقی عبارتند از:

درد
تورم

هنگامی که یک ورید نزدیک به سطح پوست تحت تأثیر قرار می‌گیرد، ممکن است یک طناب قرمز و سفت درست زیر سطح پوست ببینید که به لمس حساس است. هنگامی که یک ورید عمقی در پا تحت تأثیر قرار می‌گیرد، پا ممکن است متورم، حساس و دردناک شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر رگ قرمز، متورم یا حساس دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید - به خصوص اگر یک یا چند عامل خطر برای ترومبوفلبیت دارید.

در صورت موارد زیر با اورژانس تماس بگیرید:

تورم و درد رگ شدید است.
همچنین تنگی نفس یا درد قفسه سینه دارید، خون سرفه می‌کنید یا علائم دیگری دارید که ممکن است نشان دهنده لخته شدن خون به ریه‌های شما باشد (آمبولی ریوی).

در صورت امکان، از کسی بخواهید شما را به پزشک یا اورژانس برساند؛ رانندگی ممکن است برای شما دشوار باشد.

علت ترومبوفلبیت

علل ترومبوفلبیت شامل اختلالاتی است که با افزایش تمایل به لخته شدن خون و کاهش سرعت خون در رگ‌ها مرتبط هستند. ترومبوفلبیت در اثر لخته شدن خون ایجاد می شود. لخته خون می تواند به دلیل آسیب ورید یا داشتن یک اختلال ارثی که بر نحوه لخته شدن خون شما تأثیر می گذارد، ایجاد شود. همچنین ممکن است پس از عدم فعالیت طولانی مدت، مانند دوران بستری شدن در بیمارستان یا بهبودی پس از آسیب، لخته خون ایجاد شود.

علت ترومبوفلبیت یک لخته خون است که می تواند در نتیجه موارد زیر در خون شما ایجاد شود:

آسیب دیدن ورید
اختلال ارثی لخته شدن خون
بی حرکت ماندن برای مدت طولانی، مانند هنگام آسیب دیدگی یا بستری شدن در بیمارستان

عوامل خطر

استفاده طولانی مدت از کاتترهای داخل وریدی، آنتی بیوتیک های داخل وریدی و تزریق مواد تحریک کننده رگ (مانند کلرید پتاسیم یا عوامل اسکلروتراپی) می تواند در ایجاد ترومبوفلبیت نقش داشته باشد. اندازه بزرگتر، مدت زمان طولانی تر و برخی از محل های ورود کاتتر از عوامل خطر ابتلا به ترومبوفلبیت هستند.

خطر ابتلا به ترومبوفلبیت در صورت عدم فعالیت طولانی مدت بیشتر است.

داشتن واریس یا ضربان ساز قلب نیز می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.

زنانی که باردار هستند، تازه زایمان کرده‌اند یا قرص‌های ضدبارداری یا درمان جایگزینی هورمون مصرف می‌کنند نیز ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند.

سایر عوامل خطر شامل سابقه خانوادگی اختلال لخته شدن خون، تمایل به تشکیل لخته خون و ابتلا به ترومبوفلبیت در گذشته است. اگر سکته مغزی داشته باشید، بالای ۶۰ سال سن داشته باشید یا اضافه وزن داشته باشید، خطر ابتلا به ترومبوفلبیت نیز ممکن است بیشتر باشد. ابتلا به سرطان و سیگار کشیدن نیز از عوامل خطر هستند.

خطر ابتلا به ترومبوفلبیت در صورت وجود موارد زیر ممکن است افزایش یابد:

برای مدت طولانی غیرفعال باشید، چه به دلیل بستری بودن در رختخواب یا سفر طولانی با ماشین یا هواپیما
واریس داشته باشید، که از علل شایع ترومبوفلبیت سطحی است
دارای ضربان ساز قلب باشید یا یک لوله نازک و انعطاف پذیر (کاتتر) در ورید مرکزی خود برای درمان یک بیماری داشته باشید که ممکن است دیواره رگ خونی را تحریک کرده و جریان خون را کاهش دهد
باردار باشید یا تازه زایمان کرده باشید
از قرص های ضدبارداری یا درمان جایگزینی هورمون استفاده کنید، که می تواند احتمال لخته شدن خون شما را افزایش دهد
سابقه خانوادگی اختلال لخته شدن خون یا تمایل به تشکیل لخته خون داشته باشید
قبلاً دچار ترومبوفلبیت شده باشید
سکته مغزی داشته باشید
بالای 60 سال سن داشته باشید
اضافه وزن یا چاقی داشته باشید
سرطان داشته باشید
سیگار بکشید

اگر یک یا چند عامل خطر دارید، قبل از پروازهای طولانی یا سفرهای جاده ای یا اگر قصد دارید جراحی انتخابی انجام دهید که بهبودی از آن نیاز به عدم تحرک زیاد دارد، در مورد راهکارهای پیشگیری با پزشک خود صحبت کنید.

عوارض ترومبوفلبیت

عوارض ناشی از ترومبوفلبیت سطحی نادر است. با این حال، اگر دچار ترومبوز ورید عمقی شوید، خطر عوارض جدی افزایش می‌یابد. عوارض ممکن است شامل موارد زیر باشد:

لخته شدن خون در ریه‌ها (آمبولی ریوی): اگر بخشی از لخته ورید عمقی جدا شود، می‌تواند به ریه‌های شما منتقل شود، جایی که می‌تواند شریان را مسدود کند (آمبولی) و به طور بالقوه تهدید کننده زندگی شود.
درد و تورم پایدار پا (سندرم پس از فلبتیک): این بیماری که به عنوان سندرم پس از ترومبوز نیز شناخته می‌شود، می‌تواند ماه‌ها یا سال‌ها پس از ابتلا به DVT ایجاد شود. درد می‌تواند ناتوان کننده باشد.

پیشگیری از ترومبوفلبیت

نشستن در طول پرواز یا ماشین سواری طولانی می‌تواند باعث تورم مچ پا و ساق پا شود و خطر ترومبوفلبیت را افزایش دهد. برای کمک به جلوگیری از لخته شدن خون:

پیاده‌روی کنید. اگر در حال پرواز یا سوار قطار یا اتوبوس هستید، هر ساعت یک بار در راهرو بالا و پایین بروید. اگر رانندگی می‌کنید، هر ساعت یا بیشتر توقف کنید و حرکت کنید.
پاهای خود را مرتباً حرکت دهید. مچ پاهای خود را خم کنید، یا حداقل 10 بار در ساعت پاهای خود را با دقت به زمین یا زیرپایی جلوی خود فشار دهید.
برای جلوگیری از کم آبی بدن، مقدار زیادی آب یا سایر مایعات غیرالکلی بنوشید.

درمان ترومبوفلبیت

ترومبوفلبیت سطحی را می‌توان با اعمال گرما به ناحیه دردناک و بالا بردن پا درمان کرد. همچنین می‌توانید داروهایی برای تسکین تورم و سوزش مصرف کنید و جوراب‌های فشاری بپوشید. از آنجا به بعد، معمولاً خود به خود بهبود می‌یابد. برای ترومبوز ورید سطحی و عمقی یا DVT، ممکن است داروهایی مصرف کنید که خون را رقیق کرده و لخته‌ها را حل می‌کنند. می‌توانید جوراب‌های فشاری که با نسخه پزشک در دسترس هستند را برای جلوگیری از تورم و جلوگیری از عوارض DVT بپوشید. اگر نمی‌توانید رقیق‌کننده خون مصرف کنید، می‌توان یک فیلتر را در ورید اصلی شکم شما قرار داد تا از ورود لخته‌ها به ریه‌ها جلوگیری شود. گاهی اوقات رگ‌های واریسی با جراحی برداشته می‌شوند.

برای ترومبوفلبیت سطحی، پزشک ممکن است اعمال گرما به ناحیه دردناک، بالا بردن پای آسیب‌دیده، استفاده از داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) بدون نسخه و احتمالاً پوشیدن جوراب‌های فشاری را توصیه کند. این بیماری معمولاً خود به خود بهبود می‌یابد.

پزشک شما ممکن است این درمان‌ها را برای هر دو نوع ترومبوفلبیت توصیه کند:

داروهای رقیق‌کننده خون
داروهای حل‌کننده لخته
جوراب‌های فشاری
فیلتر ورید اجوف
جراحی برای برداشتن ورید واریسی

مراقبت از خود

علاوه بر درمان‌های پزشکی، اقدامات مراقبت از خود می‌تواند به بهبود ترومبوفلبیت کمک کند.

اگر ترومبوفلبیت سطحی دارید:

چندین بار در روز از یک پارچه گرم برای گرم کردن ناحیه درگیر استفاده کنید.
هنگام نشستن یا دراز کشیدن، پای خود را بالا نگه دارید.
در صورت توصیه پزشک، از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) مانند ایبوپروفن (ادویل، موترین IB و غیره) یا ناپروکسن سدیم (آلیو و غیره) استفاده کنید.
اگر از رقیق‌کننده خون دیگری مانند آسپرین استفاده می‌کنید، به پزشک خود اطلاع دهید.

اگر ترومبوز ورید عمقی دارید:

برای جلوگیری از عوارض، داروهای رقیق‌کننده خون تجویزی را طبق دستورالعمل مصرف کنید.
در صورت تورم، هنگام نشستن یا دراز کشیدن، پای خود را بالا نگه دارید.
جوراب‌های فشاری قوی تجویزی خود را طبق دستورالعمل بپوشید./