چگونه تماس با ابولا می‌تواند منجر به مصونیت نسبت به آن شود؟

نقش جوامع رابط در همه‌گیری ابولا

همه‌گیری‌های مشابه آنچه که اخیرا در غرب آفریقا رخ داد، اغلب زمانی شروع می‌شود که افراد با حیوانات ناقل بیماری عفونی تماس برقرار کردند. اما عجیب اینکه یک تحقیق جدید نشان می‌دهد، میزان معینی از قرارگیری انسان در معرض یک ویروس مبدا آن عملا می‌تواند از گسترش بیماری جلوگیری نماید. محققان می‌گویند؛ پیدا کردن «یک نقطه مطلوب»، جایی که تماس کافی انسانی در برخی از افراد مصونیت نسبت به بیماری ایجاد می‌کند، اما در عین حال باعث انتشار گسترده بیماری نمی‌شود، می‌تواند کلیدی یرای ممانعت از همه‌گیر شدن بیماری‌های مهلک باشد.
تیموتی رلوگا اپیدمیولوژیست دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا می‌گوید:«اگر واقعا درباره ظهور بیماری‌های عفونی جدید نگران باشیم، باید به میانجی‌های بوم‌شناختی میان منابع حیوانی و جمعیت‌های انسانی در تماس با آن‌ها توجه کنیم.» بیماری‌های عفونی نظیر ابولا خود را در میان جمعیت‌های حیوانی پنهان می‌کنند. دانشمندان این جمعیت‌ها را «مخازن بیماری» نامیده‌اند و تماس بین انسان‌ها و این حیوانات است که موجب انتقال بیماری در میان افراد می‌شود. برخی جوامع انسانی بعنوان پلی بین میزبان‌های حیوانی و جمعیت‌های انسانی بزرگ‌تر عمل می‌کنند.
انسان‌ها در این جوامع رابط (Bridge)، غالبا در تماس با حیواناتی نظیر سگ‌ها، خوک‌ها، خفاش‌ها و پرندگان هستند که ناقل ویروس‌های متعددی هستند. رلوگا می‌گوید:« معمولا هنگامی که ویروس از حیوان به انسان منتقل می‌شود، اتفاقی رخ نمی‌دهد، ویروس می‌میرد چون برای بدن ما مناسب نیست، اما هر از گاهی ویروس دچار تغییر شده و شروع به آلوده کردن سلول‌های فرد می‌کند. حتی اگر ویروس در بدن فرد نیز تکثیر پیدا کند، در صورتی موجب همه گیری می‌شود که از بدن یک فرد به فرد دیگر منتقل شود. در برخی بیماری‌ها نظیر هاری بیماری افراد آلوده یه ندرت ویروس را به دیگران انتقال می‌دهند. اما در برخی دیگر مانند آبله و سرخجه قابلیت انتقال بیشتری میان اشخاص وجود دارد.»

اپیدمی چگونه آغاز می‌شود؟

کار‌شناسان بهداشت عمومی هر واقعه اپیدمی را تا پیدا کردن اولین فردی که در تماس با ویروس بوده دنیال می‌کنند( بیمار صفر)، اما در حقیقت در جوامع رابط (جایی که افراد در نزدیکی حیوانات میزبان ویروس زندگی می‌کنند) که افراد معمولا در تماس با ویروس هستند و برخی حتی نسبت به آن مصونیت پیدا می‌کنند. به‌عنوان مثال ویروس ابولا در خفاش‌ها وجود دارد و گوریل‌ها و سایر نخستی‌‌ها را آلوده می‌کند. رلوگا می‌گوید؛ با اینکه دقیقا مشخص نیست که چگونه همه گیری ابولا در غرب آفریقا آغاز شده، اما دانشمندان می‌دانند که گسترش بیماری از طریق جوامع رابط صورت گرفته است. برای درک بهتر اینکه ویروس چگونه موجب اپیدمی می‌شود رلوگا و همکارانش تعدادی شبیه‌سازی ریاضی را انجام دادند که در آنها میزان تماس جوامع رابط با یک ویروس فرضی را تغییر دادند. محققان در این مورد یک پایاپایی (trade-off) یافتند، به طوری که هر چه تعداد بیشتری از افراد در تماس با ویروس باشند، خطر بیشتری گسترش آن وجود دارد، اما تماس بیشتر به معنای ایجاد مصونیت بیشتر در جوامع رابط هم که به عنوان مانعی در برابر جمعیت‌های انسانی بزرگ‌تر عمل می‌کند.

نقطه هشدار

شبیه‌سازی‌ها نشان داده که تعداد مشخصی از تماس با ویروس جهت ایجاد اپیدمی ضروری نیست، در عوض« نقطه آستانه‌ای» وجود دارد که بد‌ترین وضعیت ممکن است و در این نقطه تعداد تماس مناسب و کافی با ویروس موجب گسترش بیشتر بیماری می‌شود، اما ایمنی کافی برای جلوگیری از بروز آن وجود ندارد. رلوگا می‌گوید: «اگر شما پیش از رسیدن به این نقطه ، به سرعت به افراد تماس یافته با ویروس دست پیدا کنید، بسیار خوب است چون آنها در حال ایجاد مانعی قدرتمند در برابر بروز یک اپیدمی هستند و یا اگر شما کاملا تماس با ویروس را متوقف کنید، این نیز خوب است، چون دیگر کسی نمی‌تواند بیماری را منتقل کند.» محققان می‌گویند؛ این یافته‌ها نشان می‌دهد که جوامع رابط انسانی می‌توانند به عنوان محافظ و نگهبانی مهم در برابر ظهور اپیدمی‌ها به کار گرفته شوند. اگر برای ویروس واکسنی در دسترس باشد، کارکنان بهداشت و سلامت می‌توانند تنها جوامع رابط را واکسینه کنند تا مانعی در برابر گسترش بیماری به جوامع بزرگ‌تر ایجاد کنند. با توجه کردن به چنین گروه‌های خاصی بهتر می‌توانیم اپیدمی‌های رخ داده شده را کنترل کنیم./